Bài: Yến Nhung – Ảnh: Quốc Tuấn •
Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đề xuất đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai liên thông, kỳ vọng xóa bỏ tình trạng thủ tục nhiều tầng nấc, giảm chi phí tuân thủ và khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển.
Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi (Dự thảo) đang thu hút sự quan tâm lớn bởi định hướng cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính đất đai. Thay vì chỉ cắt giảm quy trình, dự thảo hướng đến thay đổi phương thức quản lý với hai trụ cột là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và xây dựng hệ thống dữ liệu đất đai liên thông. Đây được kỳ vọng sẽ là giải pháp căn cơ để xử lý những điểm nghẽn kéo dài, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản trị.
Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi (Dự thảo) đang thu hút sự quan tâm lớn bởi định hướng cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính đất đai.
Nhiều năm qua, cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai luôn được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít dự án vẫn kéo dài do quy trình xử lý hồ sơ qua nhiều tầng nấc, phải xin ý kiến nhiều cơ quan, khiến thời gian giải quyết bị kéo dài và phát sinh thêm chi phí cho doanh nghiệp.
Theo các chuyên gia, đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều dự án hạ tầng, bất động sản và sản xuất kinh doanh chậm triển khai, làm lỡ cơ hội đầu tư và ảnh hưởng đến khả năng huy động nguồn lực từ đất đai.
Thực tiễn thi hành Luật Đất đai năm 2024 cũng cho thấy, sau quá trình kiện toàn tổ chức bộ máy, năng lực quản lý của nhiều địa phương đã được nâng lên đáng kể. Tuy nhiên, thẩm quyền quyết định đối với nhiều nội dung quan trọng như giao đất, thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất hay phê duyệt quy hoạch vẫn còn tập trung ở cấp trên. Điều này khiến không ít cơ quan Trung ương hoặc cấp tỉnh trở thành “điểm nghẽn”, trong khi nhiều hồ sơ hoàn toàn có thể được xử lý ngay tại địa phương.
Để khắc phục tình trạng này, Dự thảo mở rộng phạm vi phân cấp, phân quyền theo hướng tăng tính chủ động cho chính quyền địa phương, thực hiện nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Theo đánh giá ban đầu, việc cắt giảm các khâu trung gian có thể giúp rút ngắn khoảng 30–50% thời gian giải quyết nhiều thủ tục đất đai.
Theo PGS, TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân, việc phân cấp là yêu cầu tất yếu khi bộ máy hành chính được tổ chức theo hướng tinh gọn. Tuy nhiên, để cơ chế này phát huy hiệu quả, Luật cần quy định rõ trách nhiệm của từng cấp chính quyền, đồng thời thiết lập cơ chế kiểm tra, giám sát minh bạch nhằm bảo đảm tính thống nhất trong thực thi.
Dự thảo đề xuất đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai liên thông, kỳ vọng xóa bỏ tình trạng thủ tục nhiều tầng nấc, giảm chi phí tuân thủ.
Đáng nói, nếu phân cấp là giải pháp tháo gỡ về tổ chức bộ máy thì chuyển đổi số được xem là điều kiện để cải cách thủ tục hành chính đi vào thực chất.
Hiện nay, dù nhiều địa phương đã triển khai tiếp nhận hồ sơ qua Cổng dịch vụ công trực tuyến, người dân và doanh nghiệp vẫn phải mang theo nhiều loại giấy tờ bản giấy để đối chiếu. Nguyên nhân chủ yếu là dữ liệu đất đai chưa được kết nối với các cơ sở dữ liệu về dân cư, thuế, quy hoạch, xây dựng và các ngành liên quan.
Hệ quả là mô hình “một cửa” nhiều nơi vẫn chỉ dừng ở việc tiếp nhận hồ sơ tại một đầu mối, trong khi quá trình xử lý vẫn diễn ra rời rạc giữa các cơ quan. Điều này không chỉ kéo dài thời gian giải quyết mà còn làm phát sinh nhiều thủ tục không cần thiết.
Một trong những điểm mới đáng chú ý của Dự thảo là hoàn thiện cơ sở pháp lý cho Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất điện tử (sổ đỏ điện tử), đồng thời quy định việc kết nối, liên thông dữ liệu đất đai quốc gia với các cơ sở dữ liệu khác.
Khi hệ thống dữ liệu được kết nối theo thời gian thực, người dân có thể thực hiện các giao dịch như chuyển nhượng, thế chấp hoặc tặng cho quyền sử dụng đất trên môi trường số mà không phải cung cấp lại những thông tin Nhà nước đã có. Doanh nghiệp cũng có thể tra cứu trực tuyến quy hoạch, tình trạng pháp lý của thửa đất hoặc theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ, qua đó giảm đáng kể chi phí giao dịch và hạn chế rủi ro pháp lý.
Theo TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, giá trị lớn nhất của chuyển đổi số trong lĩnh vực đất đai không nằm ở việc số hóa hồ sơ giấy, mà ở khả năng hình thành một hệ sinh thái dữ liệu thống nhất phục vụ quản trị tài sản quốc gia.
“Khi dữ liệu đất đai được kết nối với dữ liệu dân cư và cơ quan thuế, việc xác định nghĩa vụ tài chính có thể được thực hiện gần như ngay lập tức thay vì mất nhiều ngày hoặc nhiều tuần như hiện nay. Điều này sẽ góp phần giảm chi phí giao dịch, tăng tính minh bạch của thị trường và nâng cao niềm tin của nhà đầu tư”, TS Cấn Văn Lực nhận định.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng lưu ý rằng, hiệu quả của quá trình số hóa phụ thuộc rất lớn vào chất lượng dữ liệu đầu vào và hạ tầng công nghệ. Nếu dữ liệu giữa các địa phương không được chuẩn hóa hoặc thiếu tính đồng bộ, việc liên thông sẽ khó đạt được mục tiêu đề ra. Theo đó, cùng với sửa đổi Luật, cần có lộ trình đầu tư đồng bộ hạ tầng công nghệ thông tin, ban hành bộ tiêu chuẩn dữ liệu thống nhất trên phạm vi cả nước và tăng cường bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu.
https://diendandoanhnghiep.vn/sua-luat-dat-dai-go-nut-that-thu-tuc-bang-phan-cap-va-so-hoa-10182748.html
