(TVPLO) – Viện Nghiên cứu Thị trường – Truyền thông Quốc tế (IMRIC) phối hợp Viện Nghiên cứu Chính sách pháp luật&Kinh tế hội nhập (IRLIE) giao Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm (TTLCC) và Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn (TTTVPLMS) đã tổ chức buổi tham vấn pháp luật miễn phí dành cho các doanh nghiệp thành viên Câu lạc bộ Doanh nhân IMRIC – IRLIE (Viện IMRIC) và Câu lạc bộ Báo chí Truyền thông&Chính sách pháp luật (Viện IRLIE) vào sáng ngày 19/01/2026 bằng hình thức trực tiếp và trực tuyến.
Có thể thấy, trong quá trình hoạt động của Viện Nghiên cứu Thị trường – Truyền thông Quốc tế (IMRIC) thường xuyên phối hợp Viện Nghiên cứu Chính sách pháp luật&Kinh tế hội nhập (IRLIE) luôn xem công tác trợ giúp pháp lý góp phần giúp người dân giảm nghèo về pháp luật, do đó, Luật Trợ giúp pháp lý được Quốc hội thông qua năm 2006 và Luật Trợ giúp pháp lý được Quốc hội thông qua năm 2017 đều xác định người nghèo là nhóm đối tượng ưu tiên đầu tiên trong các nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý…
Đồng thời, truyền tải nội dung trên các trang tin điện tử, mạng xã hội, tạp chí in như: www.huongnghiepthitruong.vn (Viện IMRIC); www.chinhsachphapluat.vn (Viện IRLIE); www.tuvanphapluatvietnam.vn (Trung tâm TVPLMS); www.thamvanphapluat.vn (Trung tâm TTLCC); www.nghiencuupldautu.vn (Hiệp hội Nghiên cứu, Tư vấn về Chính sách, pháp luật cho hoạt động đầu tư tại Việt Nam “AVRCIPL”); www.bestlife.net.vn; www.vanhoacongdong.vn (Hiệp hội Phát triển Văn hoá cộng đồng Việt Nam)…
Qua đó, các hoạt động của Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm và Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn về công tác trợ giúp pháp lý cho người nghèo, người yếu thế được triển khai đồng bộ, thống nhất trên toàn quốc và được thực hiện thường xuyên, trong đó chú trọng các hoạt động hỗ trợ trực tiếp cho người nghèo, người yếu thế như: thực hiện vụ việc trợ giúp pháp lý; truyền thông về trợ giúp pháp lý ở cơ sở; nâng cao năng lực đội ngũ người thực hiện trợ giúp pháp lý, đội ngũ người tham gia trợ giúp pháp lý…
Cùng với đó, các hoạt động trợ giúp pháp lý được Viện IMRIC; Viện IRLIE; Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm và Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn tuyên truyền về các vụ việc trợ giúp pháp lý, với mong muốn ngày càng được nâng cao, nhiều vụ việc thành công, hiệu quả như người được trợ giúp pháp lý được tuyên không có tội hoặc được tuyên mức án nhẹ hơn hoặc chuyển tội danh hay thay đổi khung hình phạt thấp hơn so với mức đề nghị trong cáo trạng của Viện kiểm sát nhân dân…Đặc biệt, trongsuốt thời gian qua trợ giúp pháp lý đã thể hiện rất tốt vai trò của mình trong việc đảm bảo việc xét xử vụ việc khách quan, đúng người, đúng tội, tránh được oan sai cho người dân cũng như đã thực hiện thành công chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước dành cho người nghèo, các đối tượng yếu thế trong xã hội. Trợ giúp pháp lý đã giúp người dân sử dụng pháp luật khi có tranh chấp, vướng mắc, giúp người dân “giảm nghèo về pháp luật”, đảm bảo trật tự an toàn xã hội, người dân yên tâm lao động để giảm nghèo về kinh tế…
Tại buổi tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật miễn phí lần này, các luật gia, luật sư và tư vấn viên, cộng tác viên tư vấn pháp luật tuyên truyền về 02 tình huống pháp lý cụ thể như sau:
Tình huống thứ nhất: Góc nhìn pháp lý liên quan việc “Bóc phốt” trên không gian mạng xã hội trở thành “tòa án dư luận” – có phải hành vi vi phạm pháp luật?
Có thể thấy, trong thời gian qua, mạng xã hội liên tục xuất hiện các vụ “bóc phốt” giới báo chí, ngừoi dân và nghệ sĩ, tạo nên những làn sóng tranh cãi trái chiều. Từ những bài đăng cá nhân, livestream cho đến clip dài hàng chục phút, nhiều câu chuyện đời tư của người nổi tiếng bị phơi bày công khai, chủ yếu xoay quanh tình cảm, hôn nhân, lối sống và cách ứng xử. Chỉ với vài thao tác đăng tải, những câu chuyện vốn thuộc phạm vi riêng tư nhanh chóng lan truyền, biến không gian mạng thành nơi phán xét cảm tính, nơi dư luận dễ dàng kết luận trước khi sự thật được kiểm chứng.
Điển hình, diễn viên Quỳnh Trang (hay còn gọi là Chang Mây) trở thành tâm điểm bàn tán khi một tài khoản mạng xã hội tố cô ngoại tình trong thời gian hẹn hò. Người này cho biết đã phát hiện sự việc qua chiếc iPad từng mua tặng, trong đó khẳng định Chang Mây không chỉ làm như vậy với một người mà lặp lại “kịch bản” tương tự với nhiều mối quan hệ trước đó. Bài đăng nhanh chóng lan truyền, kéo theo hàng loạt bình luận công kích, dù sự việc chưa được kiểm chứng hay có kết luận chính thức.
Hai từ “bóc phốt” là thuật ngữ đời sống, thường được hiểu là việc một cá nhân công khai các thông tin được cho là bí mật, tiêu cực hoặc sai phạm của người khác lên mạng xã hội hoặc không gian công cộng. Thế nhưng, trong hệ thống văn bản pháp luật hiện hành, không tồn tại thuật ngữ “bóc phốt”.
Dưới góc độ pháp lý, khi hành vi “bóc phốt” diễn ra trên không gian mạng, nó được nhìn nhận là hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin trên mạng viễn thông, mạng xã hội. Mặc dù, còn tùy thuộc vào tính chất và nội dung thông tin được đăng tải, hành vi đó có thể được phân loại theo hai hướng: quyền tự do ngôn luận nếu thông tin khách quan, đúng sự thật và không vi phạm điều cấm; hoặc hành vi vi phạm pháp luật nếu thông tin sai sự thật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, hoặc xâm phạm bí mật đời tư khi chưa được phép.
Theo đó, nếu thông tin được đăng tải là khách quan, đúng sự thật, không xâm phạm danh dự, nhân phẩm, đời tư của người khác và không vi phạm điều cấm của pháp luật, thì đó có thể được xem là thực hiện quyền tự do ngôn luận. Ở chiều ngược lại, nếu thông tin sai sự thật, xuyên tạc, xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc xâm phạm bí mật đời tư khi chưa được sự đồng ý, thì hành vi “bóc phốt” có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý.
Xin khuyến nghị, việc “Bóc phốt không được xem là một hành vi pháp lý cụ thể. Bởi việc bóc phốt không phải là một chế định hay một hành vi pháp lý được định nghĩa trong văn bản quy phạm pháp luật. Thay vào đó, nó là hành vi thực tế phát sinh trong đời sống. Tuy nhiên, hành vi thực tế này sẽ làm phát sinh các hậu quả pháp lý và chịu sự điều chỉnh của nhiều đạo luật khác nhau tùy theo mức độ vi phạm”…
Tại Điều 34 Bộ luật Dân sự 2015 quy định danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ, áp dụng với mọi công dân, không phân biệt nghề nghiệp hay mức độ nổi tiếng. Vì vậy, dù thông tin “bóc phốt” đúng hay sai nhưng nếu gây thiệt hại thì người thực hiện có thể phải bồi thường thiệt hại, xin lỗi và cải chính công khai.
Đồng thời, không ít người viện dẫn việc đăng bài “kể lại trải nghiệm cá nhân” là quyền tự do ngôn luận. Qua tham chiếu Hiến pháp 2013 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025), quyền tự do ngôn luận không phải là quyền tuyệt đối. Tại Điều 15 Hiến pháp quy định rõ việc thực hiện quyền con người, quyền công dân không được xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác. Vì vậy, trải nghiệm cá nhân chỉ được pháp luật bảo vệ khi nó không dẫm lên quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm của người khác.
Như vậy, ranh giới pháp lý giữa chia sẻ cá nhân và hành vi xâm phạm, có thể xác định dựa trên bốn tiêu chí: tính khách quan, xác thực của thông tin; hình thức và ngôn từ truyền tải; quyền bí mật đời tư; và mục đích của hành vi chia sẻ. Qua đó, việc thuật lại sự việc một cách trung tính, có bằng chứng rõ ràng khác hoàn toàn với việc thêu dệt, thêm mắm dặm muối hoặc suy diễn vô căn cứ làm sai lệch bản chất sự việc. Khi thông tin không đúng sự thật nhằm hạ uy tín người khác, có thể phát sinh rủi ro pháp lý liên quan hành vi vu khống. Kể cả khi sự việc được kể là có thật, nhưng nếu cách thể hiện mang tính nhục mạ, thóa mạ, tục tĩu hoặc bôi nhọ, người đăng vẫn có thể đối mặt rủi ro pháp lý.
Trong các vụ “bóc phốt” là người đăng cho rằng mình “có bằng chứng” nên không sợ pháp luật. Xin khuyến nghị: có bằng chứng và có quyền công khai bằng chứng là hai phạm trù hoàn toàn khác nhau. Trong tố tụng, không phải mọi hình ảnh, tin nhắn, ghi âm đều được coi là chứng cứ hợp pháp; chứng cứ phải được thu thập theo trình tự, thủ tục do luật định. Nếu bằng chứng được thu thập bằng cách xâm nhập trái phép điện thoại, tài khoản mạng xã hội hoặc theo dõi đời sống riêng tư thì bản thân người thu thập đã có nguy cơ vướng vi phạm pháp luật.
Khuyến nghị thêm, việc tự ý công bố các tài liệu, hình ảnh, video, nội dung tin nhắn riêng tư của người khác khi chưa được họ đồng ý có thể dẫn tới rủi ro xâm phạm quyền bí mật đời tư căn cứ theo Điều 38 Bộ luật Dân sự 2015, kể cả trong trường hợp nội dung bạn đưa ra là đúng.
Đặc biệt, đối với nghệ sĩ – nhóm đối tượng gắn liền với các hợp đồng quảng cáo, đại diện thương hiệu – một bài đăng “bóc phốt” chưa được cơ quan chức năng kết luận có thể khiến nhãn hàng hủy hợp đồng. Nếu nghệ sĩ chứng minh được thiệt hại và mối quan hệ nhân quả giữa bài đăng và thiệt hại thực tế, người đăng có thể đối mặt trách nhiệm bồi thường.
Song song đó, hành vi “bóc phốt trên mạng xã hội nếu vi phạm pháp luật có thể phải đối mặt đồng thời hoặc tuần tự với cả ba chế tài: dân sự, hành chính và hình sự. Dân sự là mức xử lý phổ biến khi người bị ảnh hưởng yêu cầu gỡ bỏ thông tin, xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại. Hành chính, Nghị định 15/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP) quy định xử phạt đối với hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của cá nhân. Trường hợp nghiêm trọng, người thực hiện có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo các tội danh tương ứng.
Từ thực tế hàng loạt vụ việc thời gian qua, cách ứng xử ít rủi ro nhất cho cả người bị bóc phốt lẫn người bóc phốt là để pháp luật làm “trọng tài”. Nếu muốn tố cáo sai phạm, người dân nên thực hiện quyền tố giác tại cơ quan công an hoặc khởi kiện tại tòa án thay vì đăng tải lên mạng xã hội. Với nghệ sĩ bị “bóc phốt”, việc lập vi bằng ngay, phát ngôn chuẩn mực thông qua đại diện và làm việc với cơ quan có thẩm quyền là cách để bảo vệ quyền lợi và hạn chế thiệt hại. Bởi, nếu cứ sa đà vào tranh cãi trên mạng xã hội chỉ khiến sự việc kéo dài, gây tổn hại thêm cho cả hai phía.
Tình huống thứ hai: Góc nhìn pháp lý liên quan bình luận, chia sẻ nội dung của người khác trên mạng xã hội cũng có thể chịu chế tài pháp luật
Không thể phũ nhận, sự bùng nổ của công nghệ số, mạng xã hội ngày càng tác động sâu rộng đến đời sống chính trị, kinh tế và xã hội. Không gian mạng mở ra cơ hội lớn cho việc trao đổi thông tin, phản biện và tham gia vào các vấn đề chung, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tuân thủ pháp luật trong từng phát ngôn, tương tác, chia sẻ thông tin…
Có thể hiểu, ở không gian mạng, mọi tương tác, từ một dòng trạng thái cho đến một bình luận ngắn ngủi, đều được hệ thống lưu vết kỹ thuật số và trở thành chứng cứ pháp lý để xử lý người có hành vi vi phạm.
Qua tham chiếu Luật An ninh mạng năm 2018 đã quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm trên không gian mạng, trong đó bao gồm việc đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật; thông tin xuyên tạc, vu khống; xúc phạm danh dự, nhân phẩm cá nhân hoặc uy tín của cơ quan, tổ chức…
Xin khuyến nghị, luật không chỉ cấm hành vi “tạo ra” nội dung vi phạm mà còn điều chỉnh cả hành vi “phát tán”, “lan truyền” thông tin vi phạm/sai lệch thông qua việc “chia sẻ” hoặc “bình luận”. Quy định như trên là vì người dùng mạng xã hội không chỉ là người tiếp nhận thông tin thụ động mà còn có thể là chủ thể tham gia trực tiếp vào quá trình lan truyền thông tin, khuếch đại tác động xã hội của thông tin; nên nếu chia sẻ hoặc cổ súy thông tin sai lệch thì dễ gây ra hậu quả lớn, xâm phạm uy tín, lợi ích cá nhân, tổ chức, thậm chí là tiếp tay cho tội phạm mạng…
Căn cứ Luật An ninh mạng 2025 sắp có hiệu lực vào ngày 1-7-2026 cũng đã bổ sung những quy định để mở rộng phạm vi bảo vệ đối với nhóm yếu thế trên không gian mạng, các quy định cấm về sử dụng AI giả mạo, lừa đảo, quy định phòng chống tội phạm mạng…Đây là việc tất yếu và cần thiết để tạo điều kiện cho người dùng mạng xã hội thực hiện quyền của mình, đồng thời tạo cơ chế rõ ràng, minh bạch để quản lý, xử lý các hành vi vi phạm, bảo vệ không gian mạng an toàn, văn minh, hiện đại.
Bộ Thông tin và Truyền thông (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ) cũng đã ban hành Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội (Ban hành kèm theo Quyết định số: 874/QĐ-BTTTT ngày 17-6-2021 của Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông). Trong đó, Bộ quy tắc này điều chỉnh cho cá nhân, tổ chức, cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong cơ quan nhà nước, các cơ quan nhà nước, các nhà cung cấp dịch vụ mạng xã hội…
Căn cứ theo Nghị định số 15/2020 (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 14/2022) hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường thiệt hại. Tuy nhiên, việc xác định hành vi vi phạm phải rõ ràng và cần xác định ranh giới đâu là quyền bày tỏ quan điểm của công dân, đâu là hành vi xúc phạm, bôi nhọ danh sự, uy tín của cá nhân, tổ chức, các hành vi vi phạm khác…để việc xử phạt đảm bảo đúng tinh thần của pháp luật là tính răn đe nhưng cũng cần có tính nhân văn.
Xin khuyến nghị, trong bối cảnh không gian mạng ngày càng trở thành một “không gian công cộng mở rộng”, mỗi phát ngôn, dù chỉ là một dòng bình luận, đều có thể kéo theo những hệ quả pháp lý nhất định, đòi hỏi người sử dụng mạng xã hội phải thận trọng và có trách nhiệm hơn trong việc thực hiện quyền của mình…
Điển hình, liên quan hai cá nhân vừa bị xử phạt tổng cộng 15 triệu đồng do hành vi chia sẻ và bình luận những nội dung sai sự thật, xuyên tạc về lãnh đạo Đảng và Nhà nước từ trang cá nhân của Lê Trung Khoa là một thông điệp đanh thép về ranh giới giữa tự do ngôn luận và hành vi lợi dụng quyền tự do dân chủ để xâm phạm lợi ích Nhà nước.
Một số người dùng mạng xã hội hiện vẫn duy trì một tư duy rằng họ chỉ là người “trích dẫn” hoặc “chia sẻ lại” nên không phải chịu trách nhiệm về nội dung. Dưới góc nhìn pháp lý, việc nhấn nút chia sẻ một thông tin sai sự thật chính là hành vi trực tiếp tham gia vào quá trình phát tán nội dung xấu độc. Khi nội dung này được lan truyền, người chia sẻ đã mặc nhiên thừa nhận cho nội dung đó bằng tài khoản cá nhân của mình, từ đó gây ra những hệ lụy khôn lường trên không gian mạng.
Khuyến nghị thêm, cần nhìn nhận một thực tế khách quan nếu như trong đời sống thường nhật, những cuộc tranh luận bằng lời nói có thể bị phai nhạt theo thời gian nhưng trên không gian mạng, mọi ký tự được gõ xuống đều để lại dấu vết, đúng nghĩa “bút sa gà chết”. Mỗi tương tác, từ một dòng trạng thái cho đến một bình luận ngắn, đều được hệ thống lưu trữ và trở thành chứng không thể phủ nhận…
Như vậy, sự chủ quan của một số người dùng mạng xã hội trong việc “gõ phím” để giải tỏa cảm xúc nhất thời chính là con đường ngắn nhất dẫn đến các rắc rối pháp lý. Khi các cá nhân tham gia bình luận với thái độ tiêu cực, họ đã tự đưa mình đối mặt với những chế tài nghiêm khắc của pháp luật.
Vì vậy, khi hệ thống pháp luật về an ninh mạng đã trở nên hoàn thiện và đồng bộ, nhận thức của xã hội cần phải có bước chuyển mình tương xứng. Việc xử lý những hành vi bôi nhọ, xuyên tạc không phải là sự áp đặt hay hạn chế quyền con người, mà là một biện pháp bảo vệ cần thiết để đảm bảo trật tự xã hội…
Trên đây là hai tình huống điển hình, xin trích dẫn để quý doanh nhân tham khảo lan toả trong cộng đồng về công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật của các luật gia, luật sư và tư vấn viên pháp luật để quý doanh nghiệp hoạt động kinh doanh hiệu quả, luôn luôn thượng tôn pháp luật…
Viện trưởng Viện IMRIC Hồ Minh Sơn – Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm
