(TVPLO) – Qua theo dõi các cơ quan truyền thông đưa tin về vụ thịt trâu của Hải Sapa TV đang trở thành mối quan tâm đặc biệt của người tiêu dùng…Một số KOL như Nguyễn Thị Hường và chồng đã thu đượcmột số lợi nhuận không nhỏ từ việc bán sản phẩm không đạt chất lượng, do thổi phồng công dụng thành sản và vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Dịch vụ Thương mại Xuất nhập khẩu Thiên Phú, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã khởi tố Lê Văn Phú (tức Phú Lê), Lã Thúy Kiều, Phùng Thị Khanh và Nguyễn Thị Hương Lan về các hành vi liên quan đến vi phạm quy định về kế toán và mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ...Từ đó, cho thấy ranh giới giữa tư vấn pháp luật và tiếp tay cho sai phạm một lần nữa được đặt ra. Các Luật gia, Luật sư, Tư vấn viên pháp luật có thể bảo vệ khách hàng nhưng không thể lấy nghề nghiệp để hợp thức hóa hành vi vi phạm pháp luật…
Theo tìm hiểu của Hiệp hội Nghiên cứu Tư vấn về Chính sách, pháp luật cho hoạt động đầu tư tại Việt Nam (AVRCIPL); Viện Nghiên cứu Thị trường – Truyền thông Quốc tế (IMRIC); Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm (TTLCC) từ số liệu thống kê của Cục Hải quan cho biết, chỉ trong 5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã nhập khẩu 408.500 tấn thịt và các sản phẩm từ thịt, trị giá 1,2 tỷ USD. Trong đó, chỉ riêng thịt trâu tươi đông lạnh chiếm 21,1% về lượng (khoảng 86.193,5 tấn) và chiếm 30,9% về giá trị (370,8 triệu USD). Ấn Độ là một trong những nguồn cung chủ yếu của mặt hàng này.
Theo tìm hiểu, trong giai đoạn năm 2024 và 2025, giá trâu hơi trong nước xuống thấp, khiến người chăn nuôi thua lỗ, không tái đàn, dẫn tới nguồn cung nội địa suy giảm. Điều lo ngại, thịt trâu đông lạnh nhập qua đường tiểu ngạch vì không được kiểm soát tính an toàn thực phẩm. Trong đó, nếu các cá nhân, doanh nghiệp sử dụng thịt trâu nhập khẩu để làm thành sản phẩm thịt trâu gác bếp Tây Bắc đặc sản, đây là tình trạng gian lận thương mại, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng, có thể gây ảnh hưởng uy tín của các sản phẩm truyền thống trong nước…
Luật gia Hồ Minh Sơn – Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội AVRCIPL – Viện trưởng Viện IMRIC, Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm cho rằng, nếu nhìn bằng mắt thường, người tiêu dùng rất khó phân biệt hai loại thịt này, nhất là khi đã chế biến thành món ăn. Bên cạnh rào cản nhận biết, việc thịt trâu nhập khẩu có giá thành rẻ hơn nhiều so với thịt trâu và thịt bò nội địa, chính là kẽ hở để các gian thương dễ dàng đánh tráo nhằm trục lợi. Bên cạnh rào cản về lượng, thực trạng thịt trâu nhập khẩu từ Ấn Độ bị “phù phép” thành hàng nội địa đã và đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về truy xuất nguồn gốc và kiểm chuẩn chất lượng, nhất là khi mặt hàng này len lỏi sâu vào các bếp ăn tập thể và cơ sở chế biến, trực tiếp đe dọa quyền lợi của người tiêu dùng.
Qua đó, để tránh nguy cơ mua phải hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc, người tiêu dùng cần chuyển từ tâm lý “mua hàng thuận tiện” sang “mua hàng có kiểm chứng”. Có nghĩa là không nên mua bất cứ cái gì khi được nghe quảng cáo mà trước khi quyết định, người tiêu dùng phải hình thành một số thói quen cơ bản. Nhất là phải xác định rõ đang mua của ai; kiểm tra lịch sử và mức độ xác thực của gian hàng; so sánh giá; xem thông tin nguồn gốc, nhãn hàng hóa, hóa đơn và chính sách đổi trả. Đặc biệt, cần nhận diện rủi ro theo từng nhóm hàng. Với thực phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, sản phẩm trẻ em, thiết bị điện hoặc hàng hóa giá trị cao, mức độ thận trọng phải cao hơn hàng tiêu dùng thông thường, Luật gia Sơn chia sẻ thêm.
Đồng thời, nếu thấy giá thấp bất thường, quảng cáo công dụng vượt trội, thúc ép chuyển tiền nhanh, thông tin người bán thiếu minh bạch thì nên coi là những tín hiệu cần kiểm tra thêm. Trong thị trường có hàng triệu giao dịch mỗi ngày, người tiêu dùng cần tự trang bị kiến thức tiêu dùng và đây là một “lớp phòng vệ” của thị trường. Tuy nhiên, để “lớp phòng vệ” này hoạt động tốt, các tổ chức xã hội, xã hội nghề nghiệp cần tổ chức các chương trình, toạ đàm khoa học, tư vấn pháp luật miễn phí nhằm hướng dẫn về kỹ năng mua hàng an toàn trên môi trường số. Nội dung không nên nặng về quy định pháp luật mà tập trung vào tình huống thực tế như cách nhận biết gian hàng đáng tin cậy; kiểm tra nguồn gốc; nhận diện quảng cáo bất thường; bảo vệ thông tin cá nhân; thanh toán an toàn; lưu bằng chứng và cách xử lý khi phát sinh tranh chấp, Luật gia Hồ Minh Sơn cho hay.
Luật gia Hồ Minh Sơn cho biết, người tiêu dùng cũng là một nhịp cầu nối, kênh truyền thông khi phát hiện sản phẩm nghi giả, không rõ nguồn gốc hoặc có dấu hiệu gây mất an toàn, việc phản ánh tới cơ quan có thẩm quyền nên được thực hiện thuận tiện, có thể thông qua mã QR, ứng dụng hoặc một đầu mối số thống nhất. Khi hàng nghìn phản ánh được tổng hợp và phân tích, dữ liệu của người tiêu dùng có thể trở thành “cảm biến thị trường”, giúp cơ quan quản lý phát hiện sớm điểm nóng, nhóm hàng hoặc gian hàng có nguy cơ để kiểm tra phù hợp. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý Nhà nước nên tiếp tục chuyển từ kiểm tra diện rộng sang khoanh vùng và cảnh báo sớm theo mức độ rủi ro.
Có thể xây dựng hệ thống chấm điểm dựa trên nhóm hàng, lịch sử người bán, nguồn gốc sản phẩm, mức giá bất thường, tỷ lệ khiếu nại, hoàn trả và các dấu hiệu giao dịch khác. Luật gia Hồ Minh Sơn, nhấn mạnh: “Rủi ro thấp – thủ tục thuận lợi; rủi ro cao – kiểm soát tương xứng; xuất hiện dấu hiệu bất thường – cảnh báo và xác minh sớm. Cách tiếp cận này vừa tập trung nguồn lực quản lý vào những khu vực cần thiết, vừa hạn chế ảnh hưởng không cần thiết tới số đông người kinh doanh tuân thủ tốt. Ngoài ra, nền tảng thương mại điện tử cũng cần trở thành mắt xích quan trọng của hệ thống phòng ngừa. Bên cạnhđịnh danh người bán, nền tảng có thể ứng dụng dữ liệu và công nghệ để nhận biết sớm những trường hợp bất thường như: hàng thương hiệu có giá thấp đáng kể so với thị trường, gian hàng mới nhưng phát sinh lượng giao dịch rất lớn, tỷ lệ khiếu nại tăng nhanh hoặc một chủ thể liên tục thay đổi tài khoản bán hàng…Với nhóm hàng có nguy cơ cao, có thể yêu cầu bổ sung chứng từ nguồn gốc trước khi bán; đồng thời cảnh báo người tiêu dùng ngay tại thời điểm giao dịch thay vì chỉ xử lý sau khi thiệt hại đã xảy ra.
Người kinh doanh thường xuyên cần được định danh, đăng ký và thực hiện nghĩa vụ theo quy định; hàng hóa, ngành nghề kinh doanh có điều kiện tiếp tục đáp ứng yêu cầu chuyên ngành. Về dài hạn, có thể xây dựng hồ sơ uy tín số của người bán dựa trên lịch sử kinh doanh, mức độ xác thực, phản hồi khách hàng, tỷ lệ khiếu nại và quá trình tuân thủ. Uy tín khi đó trở thành một loại “tài sản số”: người kinh doanh tốt được thị trường ghi nhận và có thêm lợi thế cạnh tranh. Nhấn mạnh thêm “Giải pháp bền vững nhất là xây dựng 3 lớp phòng vệ: người dân có kiến thức để tự quản trị rủi ro; nền tảng có công nghệ để phát hiện và cảnh báo sớm; cơ quan quản lý sử dụng dữ liệu để khoanh vùng, giám sát và xử lý phù hợp. Mục tiêu cuối cùng không phải làm cho kinh doanh trực tuyến khó hơn mà là làm cho giao dịch an toàn hơn, người bán chân chính thuận lợi hơn và người tiêu dùng tự tin hơn”, Luật gia Hồ Minh Sơn nhận định.
Trở lại vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Dịch vụ Thương mại Xuất nhập khẩu Thiên Phú, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã khởi tố Lê Văn Phú (tức Phú Lê), Lã Thúy Kiều, Phùng Thị Khanh và Nguyễn Thị Hương Lan về các hành vi liên quan đến vi phạm quy định về kế toán và mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ.
Trong khi đó, Nguyễn Thị Hương Lan là luật sư nhưng bị xác định đã giúp sức cho Lã Thúy Kiều lập khống hóa đơn nhằm che giấu sai phạm kế toán. Thông qua vụ án đặt ra câu hỏi: Luật sư được tư vấn, hỗ trợ khách hàng đến đâu và khi nào hành nghề có thể trở thành hành vi tiếp tay cho vi phạm pháp luật?…
Luật gia Hồ Minh Sơn cho rằng việc các luật gia, luật sư, tư vấn viên pháp luật nhận tư vấn cho người có dấu hiệu vi phạm pháp luật không đồng nghĩa với việc luật sư trở thành đồng phạm. Bởi, họ có thể phân tích quy định pháp luật, đánh giá rủi ro, chỉ ra hành vi bị cấm, hướng dẫn khách hàng khắc phục hậu quả hoặc lựa chọn phương án xử lý đúng quy định. Có thể khẳng định, đây là những hoạt động nghề nghiệp bình thường. Điển hình, khi doanh nghiệp có sai phạm về hóa đơn, họ có thể hướng dẫn kê khai bổ sung, xuất hóa đơn đúng quy định, khắc phục hậu quả hoặc làm việc với cơ quan chức năng…
Tuy nhiên, nếu biết rõ khách hàng muốn lập hợp đồng giả, sử dụng hóa đơn khống để hợp thức hóa giao dịch không có thật mà vẫn trực tiếp soạn thảo, cung cấp thông tin hoặc hướng dẫn cách che giấu thì ranh giới nghề nghiệp đã bị vượt qua. Các luật gia, luật sư, tư vấn viên pháp luật có thể đứng về phía khách hàng, nhưng phải đứng trên cơ sở pháp luật. Không thể lấy hợp đồng dịch vụ pháp lý làm căn cứ để hợp pháp hóa mọi yêu cầu của khách hàng…Với những vụ việc có dấu hiệu hình sự, các luật gia, luật sư, tư vấn viên pháp luật cần xác định rõ phạm vi công việc, lưu lại nội dung tư vấn, cảnh báo cụ thể về rủi ro pháp lý và chỉ đề xuất các phương án hợp pháp…Luật gia Hồ Minh Sơn thông tin.
Song song đó, luật gia, luật sư, tư vấn viên pháp luật có thể hỗ trợ khách hàng bảo vệ quyền lợi, thu thập và đánh giá chứng cứ hợp pháp, khắc phục hậu quả hoặc thực hiện các quyền tố tụng. Thế nhưng, họ không được biến hoạt động tư vấn thành công cụ tạo dựng chứng cứ giả, tài liệu giả hay che giấu hành vi phạm tội…Trở lại liên qaun vụ án này, trường hợp Nguyễn Thị Hương Lan, sự việc không nằm ở việc bà Lan là luật sư hay có tư vấn cho khách hàng, mà phải căn cứ vào hành vi cụ thể, nhận thức và mức độ tham gia được cơ quan tiến hành tố tụng chứng minh. Luật gia, luật sư, tư vấn viên pháp luật vẫn có đầy đủ quyền bảo vệ người bị cáo buộc phạm tội, tranh luận về chứng cứ, chỉ ra những vấn đề tố tụng, đề nghị xem xét tình tiết giảm nhẹ hoặc hướng dẫn thân chủ khắc phục hậu quả. Mặc dù vậy, quyền bảo vệ khách hàng không đồng nghĩa với quyền tham gia thực hiện hoặc che giấu tội phạm, Luật gia Hồ Minh Sơn phân tích thêm.
Tin rằng, thông qua buổi trao đổi với Luật gia Hồ Minh Sơn – hy vọng người bán hàng chưa xác thực danh tính trên nền tảng số và công tác hậu kiểm chưa được thực hiện tốt là những lổ hổng để KOL bán hàng rởm trên mạng xã hội, thu lợi hàng chục tỷ đồng…Đặc biệt, kể từ ngày 1/1/2027, người bán trên các nền tảng thương mại điện tử sẽ phải hoàn thành xác thực danh tính trước khi tham gia giao dịch. Quy định này được kỳ vọng sẽ tăng tính minh bạch, bảo vệ người tiêu dùng và tạo lập môi trường kinh doanh số lành mạnh hơn…Như vậy, ranh giới pháp lý rất rõ là luật gia, luật sư và tư vấn viên pháp luật họ đang giúp khách hàng hiểu và tuân thủ pháp luật, hay đang giúp khách hàng thực hiện và che giấu hành vi vi phạm. Nếu là trường hợp đầu tiên, đây là hoạt động nghề nghiệp hợp pháp; nếu chuyển sang trường hợp tham gia thực hiện hoặc che giấu tội phạm, có thể phải chịu trách nhiệm về chính hành vi của mình…
TVVPL Bùi Văn Hải – Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm
