(TVPLO) – Thực tiễn ở nhiều quốc gia trên thế giới cũng như tại Việt Nam thì việc phổ biến, giáo dục pháp luật là công việc chung của toàn xã hội, cần đa dạng về hình thức hoạt động, chủ thể thực hiện, phù hợp với từng giai đoạn, từng đối tượng. Trong đó, hoạt động tư vấn pháp luật là một kênh không thể thiếu để hỗ trợ và lồng ghép phổ biến, giáo dục pháp luật có hiệu quả đến với người dân, doanh nghiệp…
Kể từ khi ra đời, Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm (TTLCC) đã được sự hỗ trợ của Viện Nghiên cứu Thị trường – Truyền thông Quốc tế (IMRIC); Viện Nghiên cứu Chính sách pháp luật&Kinh tế hội nhập (IRLIE) và các tổ chức xã hội, xã hội nghề nghiệp nói riêng, Sở Tư pháp các địa phương trên cả nước trong công tác đưa pháp luật đến gần ngừoi dân. Mặc dù vậy, các luật gia, luật sư, các tư vấn viên pháp luật vừa tìm tòi cách làm mới nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật…
Có thể thấy, tư vấn pháp luật nhìn ở góc độ đơn giản có thể hiểu là việc trả lời các câu hỏi về một vấn đề pháp luật, hướng dẫn áp dụng quy định của một điều luật, một văn bản pháp luật hoặc cung cấp thông tin, văn bản pháp luật có liên quan khi được yêu cầu. Ở chiều khác, các luật gia, luật sư và tư vấn viên pháp luật thực hiện tư vấn pháp luật phải sử dụng kiến thức pháp luật và kinh nghiệm của mình để đưa ra các phương án, đưa ra lời khuyên nhằm hỗ trợ người yếu thế, doanh nghiệp lựa chọn một hướng giải quyết đúng đắn.
Đồng thời, việc tư vấn pháp luật là hoạt động chuyên môn đòi hỏi các luật gia, luật sư, tư vấn viên pháp luật thực hiện tư vấn pháp luật phải có đủ các tiêu chuẩn nhất định. Luật gia, luật sư, tư vấn viên pháp luật và cộng tác viên pháp luật phải là những người có kiến thức pháp luật, kỹ năng và kinh nghiệm tư vấn, cạnh đó phải tuân thủ quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp, tận tâm, nhiệt tình và chịu trách nhiệm cá nhân đối với hoạt động tư vấn pháp luật của mình…
Hiện nay, có hai mô hình phổ biến: Tư vấn pháp luật của luật sư theo quy định của Luật Luật sư năm 2006 (có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2007): hoạt động này mang tính chuyên nghiệp, có thu thù lao hoặc phí dịch vụ; Tư vấn pháp luật do các tổ chức đoàn thể xã hội thực hiện theo quy định của Nghị định số 77/2008/NĐ-CP ngày 16/7/2008 của Chính phủ về tư vấn pháp luật. Hoạt động này được thực hiện thông qua các Trung tâm tư vấn pháp luật, mang tính chất xã hội và không nhằm mục đích thu lợi nhuận, do các tổ chức đoàn thể tự trang trải toàn bộ hoặc được nhà nước hỗ trợ một phần kinh phí. Khác với hoạt động trợ giúp pháp lý của Nhà nước là giúp đỡ pháp lý miễn phí, mọi chi phí liên quan do nhà nước chi trả…
Với phương châm “truyền thông chính sách”, “phổ biến pháp luật” và “giáo dục pháp luật”…BGĐ Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm (TTLCC) đã xây dựng những kịch bản, bằng các tình huống tuyên truyền pháp luật về lĩnh vực bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình; thi hành án dân sự; phục hồi, phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã; điện lực; nông nghiệp và môi trường; giao thông đường bộ…
Theo đó, trong bối cảnh nhu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân ngày càng tăng, Trungtâm TTLCC hiện triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm mở rộng khả năng tiếp cận và nâng cao hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý (TGPL), đặc biệt đối với các nhóm yếu thế ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Các tình huống pháp lý thực tế được lồng ghép vào nội dung trình bày, giúp người dân dễ hiểu, dễ áp dụng. Ngoài ra, còn cung cấp thông tin về đầu mối tiếp nhận yêu cầu TGPL, giúp người dân chủ động tìm đến khi cần hỗ trợ.
Trong những năm qua, công tác TGPL luôn được Trung tâm TTLCC xác định là một nhiệm vụ chính trị – pháp lý quan trọng, gắn chặt với mục tiêu bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp. Trung tâm TTLCC cùng các chi nhánh, các văn phòng đại diện trực thuộc đã chủ động bám sát địa bàn, tổ chức nhiều đợt TGPL lưu động tại các địa phương khó khăn, khu vực đồng bào dân tộc thiểu số, giúp người dân tiếp cận pháp luật một cách trực tiếp, dễ hiểu và kịp thời.
Mặt khác, các luật gia, luật sư, tư vấn pháp luật được trang bị các kỹ năng như giao tiếp, nghiên cứu hồ sơ, thu thập chứng cứ và xử lý tình huống trong tố tụng liên quan…Thông qua các buổi tư vấn, người dân được giải đáp vướng mắc liên quan đến đất đai, hôn nhân và gia đình, chính sách xã hội, khiếu nại – tố cáo, cũng như được hướng dẫn thủ tục khởi kiện, bảo vệ quyền lợi hợp pháp trước cơ quan có thẩm quyền. Cách làm này đã góp phần khắc phục tình trạng “ngại luật”, “xa luật” vốn tồn tại ở nhiều địa bàn nông thôn, miền núi…
Không chỉ dừng lại ở TGPL trực tiếp, Trung tâm TTLCC còn chú trọng đổi mới phương thức tiếp cậnbằng hình thức trực tuyến. Việc kết hợp TGPL với các hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật; ứng dụng công nghệ thông tin trong tư vấn qua điện thoại, mạng xã hội, cổng thông tin điện tử…,đã giúp mở rộng đối tượng thụ hưởng, tiết kiệm thời gian và chi phí cho người dân.
Thực hiện Luật Trợ giúp pháp lý 2017, Trong lĩnh vực tuyên truyền pháp luật, Trung tâm TTLCC còn phối hợp với các cơ quan báo chí phốihợp truyền thông kết hợp tư vấn pháp luật đến nhiều độc giả. Những hoạt động này góp phần giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ.
Trong hoạt động tố tụng, các luật sư của Trung tâm đã tham gia một số vụ việc tố tụng, thực hiện bào chữa và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người được trợ giúp một cách công khai nhằm đảm bảo tính minh bạch. Với định hướng lấy người yếu thế làm trung tâm phục vụ, thời gian tới, Trung tâm TTLCCtiếp tục hoàn thiện mạng lưới TGPL, đẩy mạnh truyền thông về quyền được trợ giúp pháp lý, gắn TGPL với các chương trình giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số…
Nhằm bảo đảm “đúng người, đúng việc, đúng thời điểm”. Trung tâm TTLCC luôn chú trọng đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, kỹ năng cho đội ngũ cọng tác viên trợ giúp pháp lý, luật sư tham gia TGPL; bêncạnh đó tăng cường kiểm tra, đánh giá chất lượng vụ việc TGPL, bảo đảm quyền lợi của người được trợ giúp được bảo vệ một cách thực chất, hiệu quả.
Đặc biệt, trong bối cảnh môi trường kinh doanh biến động, doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều rào cản pháp lý. Việc hỗ trợ pháp lý không chỉ là nhiệm vụ mà là trách nhiệm của các luật gia, luật sư, tu vấn viên pháp luật của Trung tâm TTLCC nhằm giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư, tuân thủ pháp luật và phòng ngừa rủi ro. Với mong muốn hướng đến góp sức nhỏ vào việc xây dựng một môi trường pháp lý minh bạch, thuận lợi và thân thiện hơn.
Trong đó, việc tham gia TGPL trong các vụ án hình sự, dân sự, hành chính đã giúp nhiều người nghèo, người yếu thế có điều kiện bình đẳng hơn trước pháp luật, hạn chế oan sai, khiếu kiện kéo dài và phát sinh điểm nóng ở cơ sở. Những nỗ lực này không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về pháp luật, mà còn khẳng định vai trò của TGPL như một “điểm tựa pháp lý” vững chắc, giúp người yếu thế yên tâm lao động, sản xuất và tin tưởng hơn vào sự công bằng của pháp luật.
Như vậy, Trung tâm TTLCC thường xuyên tổ chức tuyên truyền, phổ biến, giáo dcuj pháp luật nhằm đa dạng hóa hình thức; nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật cho người dân, nhất là người sử dụng trái phép chất ma túy, người bị đề nghị áp dụng biện pháp quản lý sau cai nghiện ma túy và các đối tượng đang được địa phương quản lý.
Tin rằng, hoạt động trợ giúp pháp lý thường xuyên của Trung tâm TTLCC góp phần trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, nhất là đối với đồng bào dân tộc thiểu số, người nghèo, người chưa thành niên…Thông qua trợ giúp pháp lý, nhận thức về pháp luật của người dân ngày càng được nâng lên, từ đó, có những hành vi ứng xử đúng pháp luật…việc tổ chức tư vấn pháp luật miễn phí là cái tâm, là tấm lòng của các luật gia, luật sư, tư vấn viên pháp luật muốn làm để góp một phần sức lực cống hiến cho xã hội và hoàn toàn không phải là hình thức, đưa đến những dịch vụ tư vấn tốt nhất cho những người có nhu cầu, những người không có khả năng về tài chính muốn tiếp cận luật sư để giải quyết những vấn đề mà họ đang mắc phải.
Có thể khẳng định sự tham gia của Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm (TTLCC) thể hiện trách nhiệm của luật sư với xã hội, với người dân và với Nhà nước. Khi người dân được tư vấn, giải thích cặn kẽ những băn khoăn, thắc mắc hầu hết cảm nhận sự thoải mái. Việc tham gia tư vấn pháp luật miễn phí đảm bảo được sự khách quan đã làm người dân tin tưởng. Người dân hiểu được việc của mình phải làm và phải đi đến đâu để được giải quyết, được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình theo đúng quy định của pháp luật. Điều mà trước đó họ không biết, khiến phải theo đuổi khiếu kiện kéo dài, gây tổn hại về thời gian và tiền bạc. Mong rằng, mô hình này đang được nhân rộng trên toàn quốc.
Tại các buổi tham vấn pháp lý, nhiều câu hỏi về các lĩnh vực hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động, đất đai, khiếu nại, tố cáo, thừa kế, chế độ chính sách… được người dân đưa ra và được các luậtgia, luật sư, tư vấn viên pháp luật giải đáp một cách thấu đáo. Qua các buổi tư vấn miễn phí, người dân được trang bị kiến thức, tự tin hơn, mạnh dạn hơn để xử lý những tình huống vướng mắc trong đời sống hàng ngày. Hoạt động tư vấn pháp lý đã góp phần giảm tải áp lực cho chính quyền địa phương, xây dựng ý thức chấp hành pháp luật cho nhân dân đặc biệt là đồng bào vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc ít người.
Khi có nhu cầu về giải đáp pháp luật, tháo gỡ vướng mắc pháp lý, người dân đã tin cậy và thường xuyên tìm đến các tổ chức giúp đỡ pháp lý của Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm. Bởi lẽ, đây là cơ sở tư vấn pháp luật trực thuộc tổ chức của quần chúng, là nơi họ có thể trình bày tường tận hoàn cảnh, tâm tư, nguyện vọng của mình, tin tưởng vào chính sách của tổ chức cũng như mong được đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho họ dù là thành viên hoặc không phải là thành viên của tổ chức.
Viện trưởng Viện IMRIC, TS. Hồ Minh Sơn – Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật Toàn Tâm (TTLCC)
